Een wifi-router wordt meestal gezien als een apparaat dat zorgt voor draadloos internet. Nieuwe ontwikkelingen laten echter zien dat dezelfde wifi-signalen ook kunnen worden gebruikt om bewegingen in een woning waar te nemen. Daarvoor zijn geen camera’s of losse bewegingsmelders nodig. De aanwezige wifi-signalen vormen zelf het detectiesysteem.
De Amerikaanse provider Comcast heeft deze techniek inmiddels beschikbaar gemaakt op miljoenen geschikte Xfinity-modems. Ook Deutsche Telekom onderzoekt in Duitsland hoe wifi kan worden ingezet voor bewegingsdetectie, inbraakbeveiliging, ondersteuning van ouderen en zelfs het waarnemen van ademhaling en hartslag.
Hoe kan wifi beweging waarnemen?
Een wifi-signaal verplaatst zich niet alleen rechtstreeks van de router naar een aangesloten apparaat. Het signaal wordt ook gereflecteerd door muren, meubels en andere voorwerpen. Wanneer iemand door een ruimte loopt, verandert de manier waarop een deel van deze signalen zich door de woning verspreidt.
Bij Wi-Fi Sensing worden de verbindingen tussen de router en vaste wifi-apparaten geanalyseerd. Denk hierbij aan een televisie, slimme luidspreker, thermostaat of printer. Wanneer een persoon of dier zich door het gebied tussen deze apparaten beweegt, wordt het wifi-signaal tijdelijk beïnvloed. Slimme software kan deze verandering herkennen als beweging.
Comcast omschrijft het meetgebied als een soort ovaal tussen het modem en ieder geselecteerd wifi-apparaat. Door meerdere apparaten te gebruiken, kunnen verschillende delen van een woning worden bewaakt. Er kunnen maximaal vijf geschikte apparaten worden geselecteerd. Deze moeten bij voorkeur op een vaste plaats staan, ingeschakeld blijven en een goede wifi-verbinding hebben.
Miljoenen routers veranderen in bewegingssensoren
Comcast heeft de functie WiFi Motion toegevoegd aan nieuwere Xfinity-modems, waaronder de XB7 en latere modellen. De functie is onderdeel van Xfinity WiFi Shield en kan via de Xfinity-app worden ingeschakeld.
Wanneer beweging wordt waargenomen, ontvangt de gebruiker een melding. De gevoeligheid kan worden aangepast en het is zelfs mogelijk om kleinere huisdieren zoveel mogelijk buiten de meldingen te houden. Helemaal betrouwbaar is dat onderscheid niet. Kleine kinderen kunnen door het systeem bijvoorbeeld ook als huisdier worden geïnterpreteerd.
Volgens Comcast maakt het systeem geen opnames en worden er geen beelden of geluiden vastgelegd. Het is bedoeld om beweging waar te nemen en niet om personen te herkennen of hun exacte positie vast te stellen.
Technisch gezien is dit een slimme toepassing. Apparatuur die al in de woning aanwezig is, krijgt via software een nieuwe functie. Er hoeft niets extra’s te worden geplaatst en de gebruiker kan het systeem inzetten als een eenvoudige vorm van woningbewaking.
Ook Duitsland werkt aan Wi-Fi Sensing
Deze ontwikkeling blijft niet beperkt tot de Verenigde Staten. Deutsche Telekom werkt in Duitsland eveneens aan Wi-Fi Sensing. Het bedrijf beschrijft een toekomstig systeem waarbij bestaande wifi-signalen en slimme algoritmen worden gebruikt om veranderingen in een woning waar te nemen.
Mogelijke toepassingen zijn inbraakdetectie, energiebesparing en automatische aansturing van gebouwen. Daarnaast ziet Deutsche Telekom mogelijkheden voor de ondersteuning van ouderen. Het systeem zou bijvoorbeeld kunnen herkennen dat iemand na een val niet meer beweegt.
De ambities gaan zelfs verder. Volgens Deutsche Telekom kan Wi-Fi Sensing uiteindelijk worden gebruikt om vitale functies zoals ademhaling en hartslag waar te nemen, zonder dat iemand een sensor hoeft te dragen. Hiervoor is naast een geschikte router minimaal één ander wifi-apparaat nodig dat als tegenstation fungeert. De techniek kan daarbij ook door muren heen werken.
Deutsche Telekom presenteert dit momenteel vooral als een technologie die het samen met andere partijen verder wil ontwikkelen. Het gaat dus nog niet om dezelfde grootschalige toepassing als bij Comcast. Toch laat het zien dat ook Europese telecombedrijven bestaande wifi-netwerken willen inzetten als een soort onzichtbaar sensornetwerk in woningen.
Geen extra sensor, maar wel een nieuw soort waarneming
Deze ontwikkeling maakt duidelijk dat wifi-signalen meer doen dan alleen gegevens overbrengen. De signalen zijn aanwezig in de ruimte en worden aantoonbaar beïnvloed door mensen en dieren die zich daarin bewegen. Door deze veranderingen nauwkeurig te analyseren, kan een wifi-netwerk informatie geven over activiteit in een woning.
Dat betekent niet automatisch dat een modem door deze functie met een hoger zendvermogen gaat werken. De bewegingsdetectie gebruikt in principe de wifi-verbindingen die al aanwezig zijn. Voor een goede werking moeten het modem en meerdere draadloze apparaten echter wel actief blijven. Ook zijn voldoende sterke wifi-signalen tussen de verschillende apparaten nodig.
Comcast adviseert daarom het modem centraal en vrij in de woning te plaatsen. De geselecteerde wifi-apparaten moeten zoveel mogelijk ingeschakeld blijven en mogen niet in een kast worden geplaatst of regelmatig in een energiebesparende slaapstand gaan.
Vanuit het voorzorgsprincipe is dit een belangrijk aandachtspunt. Wie de blootstelling aan hoogfrequente elektromagnetische velden wil beperken, kiest vaak juist voor bekabelde verbindingen, een lager zendvermogen en het uitschakelen van wifi wanneer deze niet nodig is. Een toepassing die afhankelijk is van een permanent actief en woningdekkend wifi-netwerk past minder goed bij die benadering.
Wat gebeurt er met de bewegingsgegevens?
Naast de elektromagnetische belasting roept Wi-Fi Sensing vragen op over privacy. WiFi Motion van Comcast staat standaard uit en moet door de gebruiker zelf worden geactiveerd. Dat is positief. Toch verandert er iets wezenlijks zodra iemand de functie inschakelt. Het wifi-netwerk registreert dan niet alleen welke apparaten zijn verbonden, maar ook wanneer er beweging in bepaalde delen van de woning wordt waargenomen.
Comcast heeft verklaard dat de bewegingsgeschiedenis maximaal zeven dagen in de cloud wordt bewaard. In de app kan bijvoorbeeld zichtbaar zijn dat beweging is gedetecteerd via de televisie in de woonkamer of een slimme luidspreker in de hal.
De gegevens bevatten volgens het bedrijf geen beelden, geluiden of informatie waarmee rechtstreeks kan worden vastgesteld wie er bewoog. Toch kunnen de geregistreerde tijdstippen en opeenvolgende meldingen wel iets vertellen over aanwezigheid en dagelijkse leefpatronen.
Verstrekking aan derden
Een belangrijke privacykanttekening is dat Comcast de informatie onder bepaalde omstandigheden aan derden kan verstrekken. Het gaat onder meer om politieonderzoek, juridische procedures, geschillen waarbij Comcast zelf betrokken is en geldige gerechtelijke bevelen of dagvaardingen. De gebruiker hoeft daar volgens de voorwaarden niet altijd afzonderlijk over te worden geïnformeerd.
Dat betekent niet dat Comcast voortdurend met gebruikers meekijkt. Het bedrijf zegt de bewegingen en meldingen niet in realtime te volgen. Het laat wel zien dat gegevens die aanvankelijk voor gemak of beveiliging worden verzameld, later ook voor andere doeleinden beschikbaar kunnen komen.
De vraag is daarom niet alleen of een systeem een camera of microfoon gebruikt. Ook gegevens waaruit aanwezigheid, beweging en leefpatronen kunnen worden afgeleid, kunnen gevoelig zijn.
Van internetverbinding naar sensornetwerk
De router verandert langzaam van een eenvoudig toegangspunt tot internet in een apparaat dat ook de fysieke omgeving kan waarnemen. Nu gaat het bij Comcast nog voornamelijk om bewegingsmeldingen. Deutsche Telekom spreekt al over toepassingen waarbij ook stilstand na een val, ademhaling en hartslag kunnen worden herkend.
Daarmee ontstaat een nieuwe afweging. De techniek kan nuttig zijn voor beveiliging, zorg en zelfstandig wonen. Tegelijkertijd is het belangrijk om te weten wat er precies wordt geregistreerd, waar de gegevens worden opgeslagen, wie er toegang toe kan krijgen en of de functie daadwerkelijk nodig is.
Ook is het goed om stil te staan bij de technische voorwaarden. Wi-Fi Sensing werkt het beste wanneer meerdere apparaten voortdurend draadloos verbonden blijven en het wifi-signaal een groot deel van de woning bereikt. Dat staat tegenover de mogelijkheid om apparatuur te bekabelen en draadloze verbindingen alleen te gebruiken wanneer ze echt nodig zijn.
Een handige nieuwe functie is niet automatisch een noodzakelijke functie. Het blijft daarom verstandig om bij slimme apparatuur niet alleen te kijken naar wat technisch mogelijk is, maar ook naar de gevolgen voor privacy, controle over de eigen woonomgeving en de hoeveelheid draadloze techniek in huis.
Bronnen: TechCrunch over WiFi Motion van Comcast en Deutsche Telekom over Wi-Fi Sensing.